‘Geen ondoordringbaar bastion’ - Onder druk van ministers en topambtenaren zwakte Katwijk haar eisen af
Eli LillyIn het geheim wordt al sinds de zomer van 2024 gewerkt aan de komst van Eli Lilly naar Valkenburg. Deze reconstructie blikt terug op hoe de Katwijkse politiek de komst van een fabriek tot nu toe heeft mogelijk gemaakt. Dit artikel is tot stand gekomen door financiering van het Leids Mediafonds.
Januari – maart 2025 | Katwijk speelt hoog spel en stelt vergaande eisen
Terwijl de wethouder afwacht of het bedrijf wel aan Katwijks regels kan voldoen, zijn er steeds meer Europese landen die hun uiterste best doen om Lilly aan te trekken. Naar verluidt kan de farmaceut in Zwitserland de grond zelfs gratis krijgen.
In het diepste geheim bezoeken vier vertegenwoordigers van de farmaceut op 21 januari 2025 voor het eerst Valkenburg. Dan wordt in kleine kring ook duidelijk om welk Amerikaans bedrijf het gaat: Eli Lilly, het bedrijf achter de succesvolle obesitaspillen. Dat het grootste farmabedrijf ter wereld (in beurswaarde gemeten) Katwijk bezoekt, wijst erop dat de gemeente werkelijk een kans maakt naast de 65 andere locaties.
Rijk probeert Katwijk te overtuigen
En dus begint Den Haag nu lief te vragen of Katwijk zich wil inzetten voor de pillenfabriek. Zo ontvangt de gemeente in maart 2025 een vertrouwelijke brief vanuit het ministerie van Economische Zaken. Daarbij valt op dat de directeur topsectoren de woorden uit de eerder opgestelde Katwijkse gebiedsvisie overneemt. Het ministerie wil ‘samen met de gemeente toewerken naar de realisatie van dit project in een campusachtige setting, waarbij wonen, een groene omgeving met een mooie uitstraling en werkgelegenheid in de juiste verhouding bijeen komen.’ Op dat moment meent het ministerie ook nog dat de fabriek kan bijdragen in het verlichten van ‘de toenemende zorgbehoefte’.
Al snel volgt nog een tweede brief uit Den Haag, met extra argumenten. Zo staan de geproduceerde medicijnen op de tekortenlijst van de EU. Ook aantrekkelijk is dat er naast productie, volgens het ministerie, een grote onderzoekstak komt. In dat laatste gelooft het gemeentebestuur op dat moment niet. ‘Dit is op geen enkele manier onderbouwd,’ krijgt de gemeenteraad te horen, zo blijkt uit een brief die in juli 2026 is geopenbaard.
‘De druk wordt opgevoerd’
‘De druk wordt opgevoerd,’ zegt Mostert Twee maanden na het eerste bezoek in januari van Eli Lilly aan Katwijk staat de wethouder voor de gemeenteraad. In een besloten vergadering, waarvan de notulen zijn opgevraagd, vertelt hij dat Katwijk nu al de grond voor Eli Lilly moet toezeggen. Ontwikkelaar RED Company dringt ‘voortdurend’ aan: ‘De klant wil comfort over de beschikbaarheid van twintig hectare alvorens te kunnen beslissen.’ Pas daarna wil RED doorpraten over randvoorwaarden, is te lezen in een ander stuk.
Katwijk wil juist ‘eerst duidelijkheid over de randvoorwaarden en de haalbaarheid van het plan’. Dan pas toestemming om de grond te gebruiken. Toch besluit Katwijk onder druk van overheden in maart 2025 rond de tafel te gaan met alle betrokken partijen. Dat is het moment dat Mostert en zijn ambtenaren besluiten een wensenlijst op te stellen. ‘Als deze ontwikkeling zo belangrijk is voor het Rijk, dan moeten de investeringen ook mede door hen worden gedragen’, schrijft het gemeentebestuur aan de gemeenteraad, in een vertrouwelijke brief.
Katwijk probeert meteen haar huid zo duur mogelijk te verkopen. Het fabrieksterrein mag niet meer dan 15 hectare beslaan en mag geen ‘ondoordringbaar bastion’ worden. ‘Geen gated community. Katwijk wil dat niet en dat past niet in de visie op het gebied,’ zegt Mostert tegen de raad. Andere eisen die de gemeente dan op tafel legt: er moeten miljoenen euro’s beschikbaar komen voor verbetering van de Molentuinweg en voor een fietsbrug over de Rijn naar het Leiden Bio Science Park.
April 2025 | Het Rijk accepteert het eisenpakket niet en zet Katwijk onder druk
In eerste instantie wordt het wensenlijstje genegeerd, zo blijkt uit een vertrouwelijk ‘voortgangsbericht’ van de gemeente, dat onlangs is geopenbaard. De gemeente zoekt daarom steun bij de provincie Zuid-Holland, maar krijgt daar nul op het rekest. ‘De provincie gaf aan de farmaceut heel graag hierheen te willen halen.’ Zuid-Holland wil Katwijks wensenlijst daarom niet steunen.
Intussen heeft Katwijk haar eisenpakket zelfs nog uitgebreid, zo blijkt uit hetzelfde voortgangsbericht. De gemeente wil ook geld zien voor de bouw van betaalbare woningen op Valkenhorst en heeft haar wensen ‘zo scherp en juridisch hard als mogelijk verwoord’, schrijft het gemeentebestuur.
Katwijk overvraagt
Deze harde eisen vallen slecht bij het ministerie van Economische Zaken en de provincie Zuid-Holland. Tijdens een overleg met de gemeente op woensdag 9 april krijgt Katwijk te horen dat de gemeente overvraagt. Het Rijk en de provincie zien de logica van de wensen niet. Wat is het verband tussen betaalbare woningen en de mogelijke komst van Eli Lilly?
Mostert houdt evenwel voet bij stuk. ‘Als jullie niet bewegen, gaan we dit niet doen,’ zegt de wethouder tijdens de vergadering. Die woensdag komt de vraag op tafel of het proces voor het binnenhalen van Eli Lilly moet worden beëindigd vanwege de houding van Katwijk. Maar dat gaat iedereen te ver.
Aan het einde van het moeizame, ambtelijke beraad van 9 april wordt besloten de discussie ‘te escaleren’. De hoogste ambtenaren van meerdere ministeries en gedeputeerden van de provincie moeten maar met Mostert praten. Er is haast bij. Want Eli Lilly staat op het punt om te besluiten welke Europese locaties doorgaan naar de volgende ronde.
Voor het ministerie van Economische Zaken staat er veel op het spel. Een positieve beslissing van Eli Lilly kan bewijzen dat Nederland nog steeds meetelt in de wereld. Het is ‘belangrijk voor het aanzien van Nederland om dit soort grote investeringen aan te trekken,’ zo schrijft het ministerie in een brief. Bovendien: ‘Het binnen de grenzen hebben van een blockbuster geneesmiddel rondom obesitas biedt grote economische kansen.’ In die redenering kan Katwijk niet dwarsliggen.
Topambtenaar met spoed naar Katwijk
Dus arriveren de volgende ochtend, donderdag 10 april om acht uur, grote zwarte dienstwagens bij het gemeentehuis van Katwijk. Het zijn de wagens van de directeur-generaal van het ministerie van Ruimtelijke Ordening en drie gedeputeerden van de provincie. De druk wordt verder opgevoerd door meerdere ministers die Mostert bellen en appen, zo vertelt de wethouder.
Het is een cruciale bijeenkomst. Want hoe sterk staat Katwijk werkelijk? Te veel eisen stellen is risicovol. Den Haag kan het gezag van Katwijk overnemen en het dorp buitenspel zetten. Katwijk ziet dat als een reëel gevaar. ‘Als we nee hadden gezegd was er het risico dat de provincie en/of Rijk met een aanwijzing zouden komen’, staat in het voortgangsbericht. In een interview bevestigt wethouder Mostert dat een aanwijzing door de andere overheden duidelijk is benoemd ‘als optie’, maar dat er niet concreet mee gedreigd is. ‘Het helpt niet om bij de eerste tegenslag al met dreigementen te strooien.’
Die ochtend zwakt Katwijk haar eisen af. De partijen aan tafel spreken af dat er geld komt voor verbetering van Katwijkse wegen. Maar verder? Afgesproken wordt dat de provincie en het Rijk de rest van de Katwijkse eisen opnieuw zullen verwoorden. Anders gezegd: ze komen met een tegenbod.
Eisen Katwijk afgezwakt
Waar de eisen van Katwijk helder waren, zijn de wensen veel vager geformuleerd in de uiteindelijke ‘comfortletter’ – een soort contract tussen overheden. De gepubliceerde versie is nummer 1.7, wat erop wijst dat er veel versies heen en weer zijn gegaan. In deze laatste versie is bijvoorbeeld de maximale grootte van 15 hectare verdwenen.
Het moet die dagen keihard werken zijn geweest. Want op 16 april en 17 april – een week na het explosieve ambtelijke beraad – zetten de topambtenaren van drie ministeries hun handtekening, evenals de gedeputeerde van Zuid-Holland. Afgesproken wordt dat er geld uit Den Haag komt voor infrastructuur en woningen in Katwijk, maar hoeveel? Dat blijft open.
Toch kijkt Mostert met tevredenheid terug op het cruciale moment. ‘Die dagen zaten ze allemaal hier, de hotemetoten. Toen zagen ze ook wel in dat Katwijk niet een of ander klein jongetje is. Daar moet je zaken mee doen.’
De farmaceut kan voorlopig tevreden zijn. Met de comfortletter is duidelijk dat de Nederlandse overheid zich eensgezind inspant om de komst van Eli Lilly naar Valkenburg mogelijk te maken. In mei stemt de gemeenteraad in het geheim in met het akkoord. Op het eerste gezicht lijkt dit een mooie deal volgens verschillende raadsleden. ‘Maar toen wist ik nog niet wat ik nu weet.’
Mei 2025 | Geld voor een kruising en woningen, toon Katwijk slaat om
Met deze nog vage afspraken is er ineens wat te winnen voor Katwijk. Twee van de grote problemen van de gemeente zouden in een klap zijn op te lossen. De eerste is het kruispunt N206-Molentuinweg, een belangrijk knelpunt. Door de stoplichten ontstaan hier vaak opstoppingen. Met een viaduct of tunnel is dit probleem op te lossen, maar de gemeente probeert al twintig jaar tevergeefs geld los te krijgen bij het Rijk en de provincie.
Met extra geld is het ook mogelijk meer betaalbare woningen te bouwen op Valkenhorst, de nieuwe woonwijk op het voormalige Vliegkamp Valkenburg. Eerder was afgesproken dat 36 procent betaalbaar zou zijn. Het Rijk is eigenaar van de grond en zou bij meer goedkope woningen een lagere verkoopopbrengst moeten accepteren.
‘Beste beentje voorzetten’
Na het akkoord over de comfortletter wordt de toon van Katwijk en wethouder Mostert welwillender. Om niet te zeggen: enthousiast. Er staat nu immers iets tegenover. Op 6 mei 2025 ontvangt de gemeenteraad een geheime brief. Daarin schrijft het gemeentebestuur: ‘We zullen ons beste beentje voor moeten zetten om te laten zien dat de keuze voor Katwijk een hele goede is.’
Diezelfde maand komt een nieuwe delegatie op het gemeentehuis. Er zijn nog maar twee locaties in de race. Het wordt een locatie in Zweden, of Valkenburg. Deze keer stuurt Eli Lilly een topfunctionaris, Edgardo Hernandez, directeur van alle Lilly-productielocaties wereldwijd. Mostert vertelt dat hij de delegatieleden een Kattukse Knip heeft aangeboden – ‘the specialty of the local community’. Ook heeft hij Hernandez verteld over het arbeidsethos van het dorp. ‘Dat was een heel belangrijk element. Hij vroeg ook door over het visserij- en sierteeltverleden. Hij wilde graag snappen in welke gemeenschap Eli Lilly terecht zou komen.’
Ook Economische Zaken spant zich in om de Amerikaanse farmaceut over de streep te zetten. Toenmalig minister Dirk Beljaarts maakt tijd vrij voor een ontmoeting met Hernandez en de andere delegatieleden, om zo nog eens te onderstrepen dat Nederland veel belang hecht aan de komst van Eli Lilly.
