Eli Lilly-miljoenen waren een dag geldig, raadsleden zien daardoor af van uitstel stemming
AlgemeenIn het geheim wordt al sinds de zomer van 2024 gewerkt aan de komst van Eli Lilly naar Valkenburg. Deze reconstructie blikt terug op hoe de Katwijkse politiek de komst van een fabriek tot nu toe heeft mogelijk gemaakt. Dit artikel is tot stand gekomen door financiering van het Leids Mediafonds.
April-juni 2026 | ‘Wij dragen de lasten’, raad stelt Den Haag een ultimatum
Door de vergunningsaanvraag wordt duidelijk wat Eli Lilly van plan is met het Valkenburgse tuindersgebied. Een fabriek zo hoog als de Katwijkse torenflats en qua oppervlakte twee keer de Ikea in Delft. Gasketels draaien dag en nacht. Een stroom van (vracht)verkeer is nodig. De installatie verbruikt evenveel drinkwater als alle zesduizend inwoners van Valkenburg bij elkaar en er is onduidelijkheid waar al het koelwater geloosd zal worden. ‘Is dit iets wat we willen?’ vraagt René Slootweg zich af.
Waar Valkenburger Midas Kroon (DURF) de investeringen in 2025 nog ‘een feest’ voor Katwijk noemde, is hij door het zien van de aanvraag volledig van gedachten veranderd. Hij is na de verkiezingen geen raadslid meer, maar wel onderdeel van de partij. ‘In 2025 was er nog veel onbekend. Ik was voor hoogwaardig onderzoek, zoals op het Bio Science Park. Nu komt er een productiefabriek van 40 meter hoog. Het plan van Eli Lilly is buitenproportioneel en past geheel niet in de gebiedsvisie. Dit is industrie zoals in een Rotterdamse haven.’ Kroon zet zijn lidmaatschap op het spel. Als DURF haar afkeur over het plan niet uitspreekt, zal hij zijn betrokkenheid bij de partij stoppen.
Inwoners, ondernemers en politici in de kerkkelder
CDA-voorman Barend Tensen blikt terug: ‘We zagen welke impact deze fabriek zou gaan hebben op Valkenburg en welke weerstand dat oproept. We werden zoveel benaderd door alles en iedereen met zorgen.’
Het CDA, de grootste oppositiepartij, organiseert op 9 juni een bijeenkomst in de kelder van de Hervormde Kerk. De fractie wil zelf horen hoe Valkenburgers erin staan. ‘De komst van Lilly is mooi voor het algemeen belang van Katwijk,’ hoort Tensen van inwoners, ‘maar in Valkenburg hebben ze er niets aan. We moeten ons niet blindstaren op de deal met het Rijk.’
Ook lokale ondernemers laten zich horen. Zij vinden het opmerkelijk dat de rode loper wordt uitgerold voor een groot bedrijf, maar dat het mkb vaak lang moet wachten op de gemeente. Daarnaast vrezen ze tekorten aan technisch personeel. Gerrit Hoekstra, fietsenmaker en voorzitter van de Bedrijvenvereniging Valkenburg, ziet dat de beschikbare grond voor de lokale bedrijven alleen maar schaarser wordt. ‘Het lukt gewoon niet om een stukje te bemachtigen,’ vertelt hij later op een demonstratie.
Een ultimatum
Op 4 juni vergadert de gemeenteraad weer over Eli Lilly. De raad heeft nog twee weken om een besluit te nemen. De werkgelegenheid, de kennis en de gemeentelijke belastingen die het bedrijf oplevert zijn mooi, concludeert de raad, maar niet genoeg. De impact van de fabriek is te groot. ‘Wij dragen de lasten. Er moet meer tegenover staan. We moeten het verkeer op de Molentuinweg laten doorstromen,’ zegt Rens van Duijn.
Een jaar na het sluiten van een contract – de comfortletter – ligt er nog steeds geen geld op tafel voor de komst van Eli Lilly. Het Rijk, de provincie en de gemeente komen er niet uit. Maar de raad heeft nu iets in handen: het advies dat ze over twee weken geeft, is bindend. Den Haag heeft Katwijk nodig. En dus stelt de raad een ultimatum. ‘Voor de komende raadsvergadering moet de Rijksoverheid over de brug komen. Dan moet het geregeld zijn, anders gaat de komst van Eli Lilly niet gebeuren,’ zegt Matthijs van Tuijl (PvdA). Het wisselgeld moet hoog zijn. ‘Geen 50-50. Echt veel,’ vindt IJsbrand Guijt (SGP).
Terug naar de onderhandelingstafel
Met die boodschap keert wethouder Mostert terug naar de onderhandelingstafel in Den Haag, in de laatste maanden in het gezelschap van de nieuwe burgemeester Nathanaël Middelkoop. ‘Het is handig om dit proces met vier ogen te doen,’ legt Mostert uit. De onderhandeltafel is inmiddels een vertrouwde plek geworden. Elk voorstel wordt woord voor woord nagelopen om juridische trucs te voorkomen. ‘Dan komen ze met een tekst waarin ze zeggen dat ze ons voorstel hebben overgenomen,’ vertelt Mostert, ‘maar dan vergeten ze precies een woordje dat cruciaal is. Over tien jaar had dat ons miljoenen kunnen kosten.’
Na de uitspraken van de gemeenteraad kan Mostert meer druk op Den Haag zetten. Hij vertelt tegen Den Haag: ‘Als jullie willen dat dit lukt, moet je wel zorgen dat ik wat positiefs kan vertellen aan de gemeenteraad’. Dat was achteraf volgens hem een ‘mooie stok om mee te slaan’.
18 juni 2026 | 72 miljoen op tafel, een paar uur om na te denken
Op 18 juni 2026 moet de gemeenteraad een voorlopig besluit nemen over de komst van Eli Lilly. Maar die ochtend is er nog steeds geen witte rook over een deal. ‘Dan wordt het spannend,’ blikt wethouder Mostert terug. ‘De deadline komt steeds dichterbij en dan moet het lukken. Of niet.’
Als Mostert met een goede deal naar Katwijk komt, weten de meeste partijen wat ze die avond gaan stemmen. Zo ook de grootste partij DURF. Rens van Duijn vertelt hierover: ‘Wij zijn voor kennisintensieve bedrijvigheid geweest. Het mag niet ten koste gaan van veiligheid. Maar wij hebben ook altijd de belangrijke voordelen gezien, zoals de banen.’ Partijlid Midas Kroon heeft de nieuwe fractie niet kunnen overtuigen om een andere keuze te maken. Bij KiesKatwijk en GemeenteBelangen staat de keuze ook vast. Zij stemmen tegen, ongeacht de deal.
Verdeelde ChristenUnie
Bij de partij van wethouder Mostert, de ChristenUnie, is nog geen keuze gemaakt. Vele avonden overlegt de fractie om tot één standpunt te komen, maar het lukt niet. Ben van der Plas, die zelf worstelt met de keuze, maakte een aantal dagen eerder een wandeling over de boulevard met Mostert. Hij vraagt wat de wethouder over de streep trok. Het antwoord overtuigt hem niet. Dan kijkt hij naar rechts, over zee, naar het windmolenpark waar destijds ook zoveel verzet tegen was. ‘Als ik over vijftien jaar bij het Valkenburgse Meer sta en die plek is leeg, dan zal ik denken: wat een kans hebben we laten liggen.’ Daarmee staat zijn besluit vast. Hij wil voorstemmen. Maar de verdeeldheid in de fractie blijft. Twee zijn voor, twee tegen.
Na maanden onderhandelen een deal
‘Met een schuin oog kijk je wel de hele dag naar je mailbox,’ herinnert Tensen zich. Om half vier is er eindelijk nieuws. Wethouder Mostert heeft een deal kunnen sluiten. Een deal waarmee de gemeenteraad flink onder druk komt te staan. Want als de raad vanavond niet voor Eli Lilly stemt, is de deal van tafel.
De wethouder heeft 72 miljoen euro losgepeuterd bij het Rijk en de provincie voor het kruispunt N206-Molentuinweg, mits Katwijk zelf 31 miljoen bijdraagt. Na twintig jaar lobbyen ligt dat geld er nu ineens. Het Rijk zegt daarnaast toe de helft van de woningen op Valkenhorst tegen een betaalbare prijs te verkopen of te verhuren. Ook daar vraagt de raad al jaren om. En als sluitstuk zal in het tuinbouwgebied zelf twee derde van de nieuwe woningen betaalbaar worden.
Veel tijd om echt over de waarde ervan na te denken is er niet, nu de raadsvergadering over een paar uur begint. Fracties komen niet meer bij elkaar. ‘Natuurlijk niet, iedereen werkt. Als je thuiskomt kan je snel even eten en dan begint om half acht de commissievergadering al,’ zegt Gijsbert Schrijvers.
‘Goed werk van Mostert’
Twee uur na het mailtje wordt een online spoedoverleg met de wethouder ingepland. ‘Dat was echt rennen, vliegen, springen,’ zegt Barend Tensen. In een overvolle tram op weg naar huis luistert hij naar de besloten toelichting. De deal die Mostert heeft gesloten, overtreft al zijn verwachtingen. ‘Zeker de deal rondom 50 procent betaalbare woningen op Valkenhorst is erg goed.’ Dat percentage was eerder 36 procent.
Zowel voor- als tegenstanders van Eli Lilly in de raad zijn op dat moment te spreken over de resultaten die wethouder Mostert heeft geboekt. De oppositie spreekt over een deal too good to be true. Een unieke deal geregeld door het college. Zelfs partijen die tegen zullen stemmen zijn positief. ‘Ik moet het hem nageven,’ bekent Schrijvers later. ‘Mostert heeft enorm goed gelobbyd voor Katwijk. Hij heeft echt zijn best gedaan.’
Directeur van Eli Lilly, Marco Frenken, aanwezig bij de raadsvergadering.
18 juni 2026, 21:30 uur – Eli Lilly-miljoenen een dag geldig, daardoor zien raadsleden af van uitstel stemming
Die avond moet de gemeenteraad gaan stemmen. Rondom het gemeentehuis hebben tegenstanders zich verzameld. Een oude landbouwkar is het podium voor inwoners die willen dat de gemeenteraad vanavond tegen de komst van Eli Lilly gaat stemmen. Op borden staat: ‘Eli Lilly, dat moet je niet Willie!’, ‘Mega fabriek, mega vergissing!’, ‘Miljardenwinst, maar wie betaalt de prijs?’ De burgemeester, wethouders en raadsleden lopen het gemeentehuis uit om het verhaal van de demonstranten aan te horen.
Het is al snel half tien en het is broeierig warm in het gemeentehuis. Stoelen worden bijgezet om alle inwoners op de tribune een plek te geven. Aan de andere kant van de zaal, achter het persvak, zit Eli Lilly-directeur Marco Frenken met zijn team. Twee weken eerder zei hij geen verrassingen meer te verwachten vanuit de gemeenteraad. Nu speelt hij af en toe met zijn bril. Verder wacht hij rustig af.
Voor raadsleden wordt het spannend. Zij hebben elkaar niet meer kunnen spreken die dag. En ze weten dus niet van elkaar of het wisselgeld voldoende is voor een meerderheid. ‘Ik slaap al een paar dagen slechter,’ vertelt Jacco van Duijn tijdens de inloop. ‘Als CDA hebben we besloten dat we allemaal zelf onze stem mogen bepalen. Dat geeft nog meer verantwoordelijkheid.’
Vijf minuten voor een besluit van generaties
Mostert opent de vergadering: ‘Er is vandaag een reuzestap gezet door het Rijk.’
Maar nog voordat iemand het woord heeft kunnen nemen, vraagt het CDA om een schorsing. Door de tijdsdruk hebben ze nog niet met elkaar kunnen spreken. In vijf minuten moeten ze nu beslissen of de deal van Mostert genoeg is. Vijf minuten voor een gebouw dat er volgens Eli Lilly ‘generaties zal staan’.
‘We worstelen enorm met dit dossier,’ vertelt Barend Tensen na de pauze. ‘Voor wie is deze ontwikkeling uiteindelijk een verbetering? De vraag is of wij vandaag een positief advies moeten afgeven. Wij vinden het lastig om vandaag al zo’n uitspraak te doen.’ Het CDA wilde de stemming een aantal weken uitstellen, maar na wat Mostert heeft binnengesleept zien ze ervan af dat voorstel te doen. Als ze die deal mogelijk willen maken, mag de stemming niet worden uitgesteld.
De stemming
Het is na middernacht. Drie uur lang is er gedebatteerd. Voor de meeste twijfelaars is de deal te goed om te laten lopen. Na jaren is het mogelijk om de geldproblemen voor Valkenhorst en de N206-kruising op te lossen. Deze deal heeft de voltallige ChristenUnie-fractie over de streep getrokken. Net voor de start van de vergadering besliste ze om eensgezind voor te stemmen, in plaats van verdeeld. Dat doen ze samen met de andere aanstaande Katwijkse coalitiepartijen DURF, SGP en PvdA. Ook VVD en D66 zijn voor. KiesKatwijk en GemeenteBelangen zijn tegen.
De spanning stijgt bij het CDA, waar ieder raadslid zelf zijn keuze mag maken. ‘Wie is er voor?’ vraagt burgemeester Middelkoop. In de fractie van het CDA blijven drie van de zeven handen naar beneden. Met 26 stemmen voor en 5 tegen is het voorlopig positief bindend advies voor Eli Lilly een feit.
De vergadering wordt afgesloten met gebed. Bij tegenstemmer Kimberley van der Nagel (CDA) schieten de tranen in haar ogen. Ze vertelt na afloop: ‘Mijn hele leven zet ik me al in voor Valkenburg. Er gaat niks boven Valkenburg. Ik kon het niet over mijn hart verkrijgen om in zo’n proces voor te stemmen. Dan hoor ik vanavond al die mensen buiten bij het protest, mijn buren, en dan denk ik: “jullie hebben gewoon gelijk.”’
Midas Kroon zegt zijn lidmaatschap van DURF op nadat de partij voorstemt. ‘De koers van de partij op dit belangrijke onderwerp is haaks gaan staan op hoe ik Katwijk voor me zie,’ vertelt hij later in een telefonisch gesprek.
Wie betaalt de komst van Eli Lilly?
In nog geen halve dag heeft de gemeenteraad van Katwijk moeten beoordelen of de miljoenen die het Rijk en de provincie hebben toegezegd, opwegen tegen de komst van Eli Lilly. En met name tegen alle overlast en ongemak die de medicijnfabriek met zich mee zullen brengen. Heeft het gemeentebestuur met deze deal het maximale bij Den Haag in de wacht gesleept? Hoeveel ruimte had de gemeenteraad nog om het akkoord tegen te houden?
Deze reconstructie laat zien dat Katwijk niet zomaar bij het kruisje tekende. Het onderhandelingsteam van de gemeente heeft volop ingezet op compensatie van het Rijk. Dat kon ook, omdat Den Haag een miljardeninvestering in ‘BV Nederland’ belangrijk vond en daar de portemonnee voor wilde trekken. Met die miljoenen kan de gemeente langlopende problemen eindelijk oplossen: een verbeterd kruispunt bij de Molentuinweg en meer betaalbare woningen. Ook voor de vijf tuinders die wilden stoppen, is er na jaren een oplossing gekomen.
Katwijk begon het proces met het stellen van voorwaarden. Door het geld dat lonkte, veranderde de houding van het gemeentebestuur. De nadruk kwam te liggen op samenwerking. Uit de debatten en interviews bleek het de miljoenendeal die de gemeenteraad deed voorstemmen, niet de komst van de fabriek op zichzelf.
Maar het is niet alleen deze ‘stroop’ geweest die Katwijk heeft overtuigd. Er is ook een grote druk uitgeoefend op de gemeente. Want Katwijk moest inbinden op de eisen. Ministers belden en appten met de verantwoordelijk wethouder. Op een cruciaal moment stonden topambtenaren en gedeputeerden meteen op de stoep van het gemeentehuis. Als Katwijk ‘nee’ zou zeggen, hing een machtsovername van het Rijk en de provincie in de lucht. De tijdsdruk van elf weken voor het beoordelen van 4.500 pagina’s. En een deal die maar één avond geldig was.
Onder die druk heeft Katwijk de wens losgelaten om in het tuindersgebied een open campus met veel groen, woningen en vrijstaande bedrijfsgebouwen te ontwikkelen. Het ‘ondoordringbare bastion’ – waar de wethouder voor vreesde – zal er met de huidige plannen toch komen. En het Valkenburgse Meer, de recreatieve parel, zal een stuk minder glanzen.
De gemeente heeft haar langlopende problemen opgelost en het Rijk heeft een economisch succes te vieren. Maar voor Valkenburg zijn ‘de effecten het meest direct merkbaar,’ concludeert onderzoeksbureau Decisio. Het is Valkenburg dat betaalt voor goedkopere woningen en minder file op de N206. Valkenburg is het wisselgeld.
Op donderdag 1 oktober zal de gemeenteraad zich opnieuw buigen over de komst van Eli Lilly. Met de informatie uit nieuwe onderzoeken en 806 unieke zienswijzen kan de raad nog van haar eerdere beslissing afwijken.
Verantwoording
Deze reconstructie is mogelijk gemaakt door een subsidie van het Leids Mediafonds. Het doel is inzicht te geven in de lokale politieke besluitvorming rond de komst van medicijnfabrikant Eli Lilly naar Valkenburg.
Voor het onderzoek is gesproken met wethouder Gerard Mostert, een selectie van raadsleden, actiegroepen en tientallen inwoners. Ook is gebruikgemaakt van eerdere interviews van de auteur met de kwekers in het gebied en met directeur Marco Frenken van Eli Lilly Nederland voor de Katwijksche Post.
Daarnaast zijn tientallen brieven, notulen en andere documenten van overheden geraadpleegd. Meerdere stukken waren in eerste instantie vertrouwelijk en zijn inmiddels vrijgegeven. Voor vijf andere stukken is door de Katwijksche Post in juni 2026 een verzoek tot openbaring ingediend bij het Rijk en de gemeente. Daarvan zijn er twee gedeeltelijk toegekend. De gemeenteraad heeft ervoor gekozen drie notulen van geheime raadsvergaderingen niet openbaar te maken.
