Van stapel wegwaaiende papieren naar een bijzonder monument

Beeldhouwer Gerard van der Leeden (90) is aanwezig bij de herdenking van omgekomen zeelieden op maandag 15 juni bij het Herdenkingsmonument aan de Boulevard in Katwijk. Van der Leeden maakte het monument met de namen van Katwijkers die sinds 1919 op zee zijn gebleven.

In de Feestgids van Oranjevereniging Katwijk aan Zee staat de herdenking aangekondigd. Voor Aaltje Knoop, lid van de Klederdrachtgroep van het Katwijks Museum, was dat aanleiding om uit te zoeken wie de maker van het monument is. Zij bezocht Van der Leeden onlangs met een delegatie van de klederdrachtgroep in zijn woonplaats Bergen in Noord-Holland.

Door Aaltje Knoop

In 2005 werd het nieuwe monument onthuld

De totstandkoming van het monument is grotendeels te danken aan de inspanningen van de Stichting Omgekomen Zeelieden. Willem van der Plas, Jan van Welie (wiens vader in 1970 omkwam bij de ramp met de kotter KW 103) en Cock Barnhoorn - Zuijderduijn hebben, naast vele anderen, een grote bijdrage geleverd aan de realisatie van het monument.

Naam als blijvende plek

Van der Leeden werd destijds gevraagd een ontwerp te maken door de Stichting Omgekomen Zeelieden. Willem van der Plas, Jan van Welie (wiens vader in 1970 omkwam bij de ramp met de kotter KW 103) en Cock Barnhoorn – Zuijderduijn zijn nauw betrokken.

Van der Leeden was toen al bekend door het Vissersmonument op Urk, dat in 1968 door koningin Juliana werd onthuld. Tijdens een van de eerste bijeenkomsten in Katwijk maakten nabestaanden duidelijk wat zij wilden. ‘Wij hebben al een beeld: van een vissersvrouw, bij de Witte Kerk. Wij willen een gedenkteken met namen van de op zee geblevenen.’

Volgens Van der Leeden werd dat verzoek bepalend voor het ontwerp. Op de boulevard waaiden papieren met schetsen en teksten uit zijn arm en vielen op de stoep. Dat moment vormde mede de inspiratie voor het monument, dat doet denken aan losse, wapperende bladen.

Er is geen toeval. Als van der Leeden de volgende dagen in zijn atelier achter zijn tekentafel zit, is het of zijn hand geleid wordt, vertelt hij.

Eerst maakt hij op papier schetsen en daarna een klein ruimtelijk model: van papier en daarna van staal. Dat laatste bevindt zich nu in het Katwijks Museum.

In 2005 werd het nieuwe monument onthuld.

Ruimte voor verdriet

Het Katwijkse monument bestaat uit zes platen van cortenstaal van elk ongeveer 2,5 meter hoog en in totaal 10,6 meter lang. In de platen zijn de 273 namen uitgesneden van Katwijkers die sinds 1919 op zee zijn gebleven. Op het plaveisel van het monument zijn de namen bijgeschreven van de zeelieden die na 2005 zijn omgekomen. Het gaat om vissers, maar ook om mensen van de koopvaardij en de marine.

Doordat de letters uit het staal zijn gesneden, kunnen nabestaanden de namen aanraken. Het maakt het monument bijzonder. ‘De stoffelijkheid vergaat, wat overblijft is de naam, de ziel. En die ziel zit in de openheid van de letter.’

Na de bijeenkomst in de Witte Kerk trekt de stoet naar het monument aan de boulevard. Daar worden bloemen geplaatst bij de namen van de omgekomen zeelieden. 

Het monument biedt nabestaanden een tastbare plek om stil te staan bij familieleden die op zee zijn gebleven.